Zasłona w islamie - co mówi Koran

Tekst pochodzi ze strony internetowej http://ostervald.free.fr/muslim/levoile.htm

Po ukończeniu studiów na Uniwersytecie Al-Azhar w Kairze Mahmoud Azab uzyskał we Francji stopień doktora w dziedzinie studiów semickich (Sorbona, 1978). Był profesorem języków semickich na Uniwersytecie Al-Azhar w Kairze. Był profesorem współpracującym odpowiedzialnym za nauczanie dwujęzyczne na wielu afrykańskich uniwersytetach (Niger, Czad). Był również delegatem Uniwersytetu Al-Azhar na międzynarodowych konferencjach poświęconych dialogowi międzykulturowemu. W 1996 roku został mianowany w Paryżu profesorem nadzwyczajnym klasycznego języka arabskiego (język i literatura) w Narodowym Instytucie Języków i Cywilizacji Wschodnich (języki „O”), gdzie od 2002 roku jest profesorem zwyczajnym islamistyki.

We Francji i gdzie indziej niektóre praktyki muzułmanów wydają się budzić wątpliwości lub niepokój. Czy praktyki te są „prawdziwym” islamem? Z każdej strony pojawiają się przybliżone lub całkowicie błędne odpowiedzi. Poglądy na ten temat mnożą się; często w umysłach panuje ignorancja.

Uznaliśmy za ważne, aby zapytać specjalistę od islamu, profesora Mahmouda Azaba, aby wyjaśnił nam kwestie dotyczące islamu, podając historyczne i akademickie informacje na temat tekstu założycielskiego tej religii. Wyjaśnia nam doktrynę religijną i jej ewolucję, które znacznie różnią się od popularnych praktyk islamu. Rozpoczęliśmy z nim serię wywiadów na tematy, które nurtują społeczeństwa zachodnie i społeczności muzułmańskie, zwłaszcza we Francji. Pierwszy wywiad dotyczył kamienowania. Dzisiaj zgłębiamy kwestię „zasłony” kobiet.

Arthur Nourel: Panie Profesorze, zanim przejdziemy bezpośrednio do kwestii zasłony kobiet w islamie, czy jest jakiś ogólny kontekst sytuacji kobiet, który chciałby Pan przedstawić, aby nasi czytelnicy mogli towarzyszyć nam w historycznej i tekstowej podróży, którą im proponujemy?

Profesor Mahmoud Azab: Aby poruszyć temat zasłony w islamie, należy najpierw poznać status arabskiej kobiety w społeczeństwie przedislamskim i porównać go ze statusem kobiety w biblijnym społeczeństwie judeochrześcijańskim, a także z jej pozycją w kulturach greckiej i egipskiej. To właśnie poprzez analizę historii i kontekstu socjologicznego można wyjaśnić i zrozumieć stanowisko Koranu i islamu w tamtych czasach w odniesieniu do kobiet.

Kobieta w społeczeństwie greckim, na przykład, nie była postrzegana jako „obiekt pożądania”. Relacje oparte na przyjemności były gloryfikowane wśród mężczyzn. W Grecji kobieta miała status znacznie niższy od mężczyzny. Wszyscy greccy filozofowie to mężczyźni.

Przyjrzyjmy się statusowi kobiety w społeczeństwie Półwyspu Arabskiego w okresie przedislamskim, w czasach historycznych bardzo odległych od pojawienia się islamu. Dowiadujemy się, że kobiety miały ogólnie bardzo silną pozycję; większą wolność i prawa niż mężczyźni. Kobieta miała prawo odrzucić swojego męża. Odwrotna sytuacja była zabroniona. Przypomnijmy sobie Belkis, królową Saby. Stary Testament i Koran (sura o mrówkach) przedstawiają ją w pozycji dominującej: pięknej, silnej, inteligentnej. Uwaga, wszystko to sięga bardzo daleko wstecz w historii, przed pojawieniem się islamu!

AN: Czy ta „wolność” kobiet miała zastosowanie we wszystkich dziedzinach, czy też istniały jakieś ograniczenia?

MA: Inna tradycja, o której wspominają historycy z okresu przedislamskiego, potwierdza wolność kobiet. Gdy mężczyzna wracał do domu i zastawał drzwi swojego namiotu skierowane na zewnątrz (czyli odwrócone w stosunku do normalnego kierunku zawieszenia), oznaczało to, że wejście jest dla niego zabronione, tymczasowo lub na stałe. W tamtych czasach kobieta miała prawo sypiać z wybranymi przez siebie mężczyznami przed ślubem. Kiedy zachodziła w ciążę, jeszcze przed narodzinami dziecka, wybierała spośród swoich kochanków tego, który miał przyjąć ojcostwo dziecka, które mogło być poczęte przez kogoś innego. Oczywiście wybierała najsilniejszego, najbogatszego, najzręczniejszego itp.

AN: Czy nie są to teoretyczne i a posteriori konstrukcje mające na celu uzasadnienie surowych zasad, jakie islam nakłada na kobiety?

MA: Nie. Wielu naukowców, socjologów i historyków postrzega Koran jako dokument opisujący epokę i świadczący o codziennym życiu, a nie jako księgę religijną. I słusznie zauważają, że tekst muzułmański często kładzie nacisk na zakazy. Kiedy tekst mówi „nie róbcie”, oznacza to, że ta praktyka, obecnie zakazana, była powszechna przed pojawieniem się islamu. Na przykład przed pojawieniem się islamu tradycją było, że mężczyźni i kobiety nago odbywali pogańską pielgrzymkę wokół Kaaby. Z tego powodu islam zakazuje nagości podczas modlitwy i pielgrzymki. Jak zawsze, aby zrozumieć zasadę, należy przyjrzeć się kontekstowi społeczno-kulturowemu, duchowemu i ekonomicznemu, w jakim powstała ta nowa społeczność, którą nazwano „muzułmanami”.

AN: Czy w ten sposób wyjaśnia się wprowadzony przez islam zakaz grzebania dziewczynek (żywych) zaraz po urodzeniu?

MA: Tak. Była to powszechna praktyka przed pojawieniem się islamu, którą tekst ten formalnie i ostatecznie zakazuje. Dodam, że jeśli kara towarzysząca temu zakazowi jest surowa, oznacza to, że czyn ten, obecnie zabroniony, był bardzo powszechny.

AN: Mówi nam Pan, że kobiety miały więcej praw niż mężczyźni i były bardziej wolne i niezależne od nich, a jednak dziewczynki były grzebane żywcem po urodzeniu, uważane za bezużyteczne. Czy nie jest to sprzeczność?

MA: To, co opowiadam o ogromnej wolności kobiet, dotyczy epoki bardzo odległej od pojawienia się islamu. Jednak pozbawieni praw mężczyźni zaczęli ich domagać się i odwrócili bieg historii, stopniowo zmieniając swoją sytuację. Równolegle i w konsekwencji sytuacja kobiet uległa pogorszeniu, a mężczyźni przejęli tak całkowitą przewagę, że wygląda to jak zemsta. Jest to przejaw dialogu historii, przypominający ruch wahadła. Im bardziej zbliżamy się do pojawienia się islamu, tym mniej godny pozazdroszczenia jest status kobiet.

AN: W przededniu pojawienia się islamu status kobiet uległ więc poważnemu pogorszeniu w porównaniu z tym, jaki był kilka wieków wcześniej. W jaki sposób przejawia się to pogorszenie?

MA: Na wiele sposobów. Wspomnieliśmy już o grzebaniu nowo narodzonych dziewczynek. Wypędzenie kobiety przez męża pozbawia ją praw i możliwości odwołania się. Jest to kolejna widoczna konsekwencja pogorszenia się sytuacji kobiet. Kiedy przyglądamy się społeczeństwu przedislamskiemu, ale w okresie zbliżonym do pojawienia się islamu, czyli w czasach, gdy kobiety były zdominowane przez mężczyzn, można zauważyć, że mężczyzna żenił się według własnego uznania i jednocześnie z dowolną liczbą kobiet, które często były od niego zależne, aby przeżyć; podobnie mógł też odrzucić tyle z nich, ile chciał, nie mając wobec nich żadnych istotnych zobowiązań prawnych. Dość szybko te odrzucone kobiety, które były zależne od mężów, jeśli chodzi o utrzymanie, popadały w nędzę. Gdy nie popadały w niewolę w ścisłym tego słowa znaczeniu, oddawały się prostytucji, która jest straszną formą niewolnictwa. Aby przyciągnąć uwagę, często miały odkryte piersi, na wzór świętych prostytutek, znanych w Mezopotamii i Indiach, regionach, z którymi Półwysep Arabski prowadził intensywną wymianę handlową, kulturalną i ludzką.

AN: Czyli to właśnie kobietom „w nędzy” i „nagim” Koran nakazuje noszenie zasłony?

MA: Wraz z islamem zasłona stała się powszechna jako symbol odzyskanej w tamtych czasach godności. Religia wymaga od kobiet, które się nawracają, aby zakrywały twarz, aby odróżniały się od niewolnic; jakby w ten sposób każda z nich mówiła: „nie musimy już się sprzedawać (być niewolnicami); nowa religia zapewnia nam status i odtąd mamy prawa. Nasi mężowie nie mogą już nas bezpodstawnie lub bez powodu oddalać, a jeśli dojdzie do rozwodu, zachowujemy środki do życia”.

Tak więc zasłona ma znaczenie wyłącznie w zależności od kontekstu społeczno-kulturowego, w którym się pojawia. Nie jest więc podstawową zasadą islamu.

AN: Mówi Pani, że w początkach islamu zasłona była zalecana jako widoczny znak „wyzwolenia” kobiety. Czy są inne elementy świętego tekstu, które świadczą o tej woli islamu, by wyzwolić kobietę i uczynić ją równą mężczyźnie?

MA: W dwóch innych objawionych religiach monoteistycznych, judaizmie i chrześcijaństwie, to kobieta ponosi wyłączną odpowiedzialność za wygnanie z raju. W Starym Testamencie to Ewa jest odpowiedzialna za grzech. Wąż uwodzi Ewę, a ona uwodzi mężczyznę. Dlatego w Księdze Rodzaju Bóg karze oboje; skazuje węża na pełzanie i jedzenie z ziemi, a kobietę na rodzenie w bólu i bycie „podporządkowaną” mężczyźnie.

W Koranie Bóg zwraca się do „obojga” bohaterów raju (Adama i Ewy). Używa formy gramatycznej w liczbie dwójkowej. Tekst stawia mężczyznę i kobietę na równi pod względem odpowiedzialności. Niestety, interpretacje Koranu, często dokonywane przez mężczyzn, będą manipulowane i usłyszymy, że to Ewa skłoniła Adama do zjedzenia owocu z zakazanego drzewa. Koran mówi coś przeciwnego. „Szatan skusił ich oboje.”? Jeśli kładę nacisk na tę historię biblijną I koraniczną, to po to, by pokazać, że przez wieki wywierała ona wpływ na świadomość i wyobraźnię narodów, a nie po to, by osądzać święte teksty. Wracam do Biblii, by po prostu opisać ewolucję wspólnych elementów w semickich kulturach monoteistycznych.

AN: Jak w tekście Koranu wspomina się o zasłonie?

MA: Termin „zasłona” w języku francuskim, ta, którą nosi się na głowie, jest używany jako tłumaczenie arabskiego słowa „hijab”. Z punktu widzenia lingwisty tłumaczenie to stanowi przesunięcie znaczeniowe. Temat hidżabu pojawia się w Koranie osiem razy. I ani razu nie odnosi się do nakrycia głowy, którym kobieta powinna się okrywać.

AN: Czy może nam Pan podać odniesienia do tych ośmiu sur?

MA: W surze 7, wersecie 46, tekst, który mówi o życiu pozagrobowym, brzmi: „Między rajem a piekłem znajduje się gęsta zasłona”. Tutaj słowo „hidżab” w języku arabskim wyraźnie nabiera znaczenia zasłony oddzielającej, podobnie jak w pozostałych siedmiu sur, nawet jeśli kontekst jest inny.

Sura 17, wers 45 porusza temat „wirtualnej” ochrony, jaką Bóg zapewnia swojemu Prorokowi, gdy ten czyta Koran: „Kiedy czytasz Koran, umieszczamy grubą zasłonę między tobą a tymi, którzy nie wierzą w życie przyszłe”.

W surze 19, wersecie 17, słowo zasłona jest użyte w celu przedstawienia geograficznej odległości, którą dobrowolnie stawia się między sobą a innymi: „(V16) Wspomnij o Marii w Księdze. Opuściła swoją rodzinę i udała się w miejsce na wschodzie. (V 17) Postawiła zasłonę między sobą a swoimi bliskimi.W

surze 33, wersecie 53, tekst wskazuje tym, którzy są zaproszeni do wejścia do domu Proroka i ewentualnie do spożycia posiłku, jak powinni się tam zachowywać. Sura zaleca im, aby nie zatrzymywali się po posiłku i udali się na spoczynek bez angażowania się w swobodne rozmowy po posiłku. I dodaje: „Gdy prosicie żony Proroka o jakąś rzecz, czyńcie to zza zasłony. Jest to czystsze dla waszych serc i dla ich serc”. Również tutaj słowo hijab ma znaczenie zasłony, a nie welonu, który chce się nakładać na głowy kobiet. I tylko zwracając się do żon Proroka, należy to robić za zasłoną.

W bardzo poetyckiej surze 38, werset 33 wspomina o hidżabie w znaczeniu „zmierzchu”: „Kiedy pewnego wieczoru przedstawiono mu szlachetne klacze, rzekł: «Wolałem miłość do tego dobra od pamięci o moim Panu, aż te konie zniknęły za zasłoną. Przyprowadźcie mi je z powrotem». Wtedy zaczął podcinać im ścięgna i szyje”.

Sura 41, wers 5 wspomina o tych, którzy odwracają się od wezwania Proroka: „Mówią: «Nasze serca są spowite gęstą zasłoną, która ukrywa przed nami to, do czego nas wzywasz; nasze uszy są ogarnięte głuchotą; zasłona stoi między nami a tobą. Działaj więc, a my też będziemy działać”. Widzimy tu wyraźnie, jak bardzo zasłona (hidżab) może być pozytywna (chroniąc wierzącego, który mógłby ulec urokowi żon Proroka) lub negatywna, ponieważ uniemożliwia niektórym usłyszenie wezwania nowej wiary.

Sura 42, wers 51 porusza temat słowa, które Bóg przekazuje człowiekowi. „Nie dano żadnemu śmiertelnikowi, by Bóg do niego przemówił, chyba że poprzez natchnienie lub zza zasłony, albo też wysyłając do niego Posłańca, któremu objawia się, za Jego pozwoleniem, to, co chce. On jest Wyniosły i Mądry”.

Wreszcie w surze 83, wersecie 15, Tekst ostrzega niewiernych przed ich losem: „Nie! W tym Dniu zostaną oddzieleni od swojego Pana, a potem wpadną do pieca. Wtedy powiedziano im: «Oto to, co nazywaliście kłamstwem!»”. (Uwaga redaktora: W tłumaczeniu użyto słowa „oddzielenie”, aby oddać arabskie słowo lamahgouboun, utworzone na podstawie słowa hijab).

AN: Twierdzi Pan zatem, że muzułmanie, którzy używają słowa „hijab” na określenie zasłony zakrywającej głowę kobiet, popełniają błąd w rozumieniu tego słowa?

MA: Tak. Popełniają błąd językowy w odniesieniu do słownictwa koranicznego. A muzułmanki, które twierdzą, że hidżab jest wspomniany w Koranie, mylą się co do znaczenia tego słowa. Muszą zrozumieć znaczenie nadane temu słowu.

AN: Poza tym błędnym rozumieniem słowa, czy ci, którzy zachęcają kobiety do zakrywania się, nie popełniają innych błędów?

MA: Do błędnego rozumienia językowego należy dodać błędne rozumienie celu.

Błęd w rozumieniu celu polega na tym, że zasłona miała oznaczać kobiety wyzwolone z niewoli, ponieważ przystępowały do nowej religii. Społeczność miała odtąd zaspokajać potrzeby tych, które nie były w stanie same o siebie zadbać. Było to więc w tamtych czasach „wyzwolenie”. Podkreślam słowo „w tamtych czasach”. ponieważ dzisiaj, w wielu przypadkach, zasłona jawi się jako zniewolenie kobiety. W ten sposób wywiera ona skutek przeciwny do zamierzonego. Co zatem należy przedkładać? Zasłonę za wszelką cenę czy jej symboliczne znaczenie? Czy należy przedkładać formę nad wolność?

Pytanie, które w rzeczywistości zadajemy, dotyczy historyczności tekstu. Objawienie rozciąga się przecież na dwadzieścia trzy lata życia prorockiego. W tym okresie Prorok oczywiście odwołuje się do swojego rozumu, aby dostosować objawienie, którego nie kwestionuje!, do rzeczywistości.

AN: Czy Koran zaleca wszystkim kobietom zakrywanie głowy i ramion? I jakim językiem to robi?

MA: Koran porusza kwestię ubioru kobiet jedynie w szerokim kontekście życia społecznego, edukacji i rodziny. Zachęca do „skromności”.

AN: Mówi Pan o „skromności”, a słowo to, często używane zwłaszcza przez kobiety noszące zasłonę, ma dziś wyraźne konotacje seksualne. Czy nie ma w języku francuskim błędnego tłumaczenia znaczenia słowa „ihticham”? Czy nie należałoby raczej mówić o „przyzwoitości” zamiast o skromności?

MA: Prawdopodobnie ma pan rację. Koran ma na celu przede wszystkim ochronę społeczną. I w tym ujęciu zachęca on bardziej do przyzwoitości niż do skromności z jej seksualnym wydźwiękiem, przynajmniej gdy mowa o ubraniach. Jednak nakazy dotyczące przyzwoitości w ubiorze nie dotyczą wyłącznie kobiet! I to jest poważny błąd popełniany przez interpretatorów, którzy nie zgłębili tematu wystarczająco. Za każdym razem, gdy Koran mówi o stroju, zwraca się do obu płci.

AN: Na przykład?

MA: Sura 24, wersety 30 i 31: „Powiedz wierzącym, aby spuszczali wzrok i zachowywali czystość; to będzie dla nich najczystszym postępowaniem. Bóg jest dobrze poinformowany o tym, co czynią. Powiedz wierzącym kobietom, aby spuszczały wzrok i zachowywały czystość, aby nie ujawniały swoich ozdób, z wyjątkiem tego, co jest widoczne, i aby zakrywały swoje „zasłony” „na piersi”, aby nie ukazywały swoich ozdób nikomu poza mężami, ojcami, ojcami mężów, synami, synami mężów, braćmi, synami braci lub synami sióstr”. Dzisiejsza lektura tego tekstu powinna rzucić światło na jedną istotną kwestię: związek między celem (celami) a środkiem (środkami), a także nauczyć nas rozróżniać między tym, co stałe, a tym, co zmienne, przy czym to, co stałe, to cel, a to, co zmienne, to środek stosowany w celu osiągnięcia tego celu. W przypadku sury 24 celem jest, aby mężczyźni i kobiety byli wolni i cnotliwi. To jest stała część przesłania, jego duchowa intencja. Środek jest zatem drugorzędny.

AN: Jakim słowem w języku arabskim Koran określa to, co kobiety powinny zakrywać na piersiach?

MA: Sura „Al Nour”, którą właśnie zacytowaliśmy, podaje nam słowo „Khimar”. „Wa liyadrabna bi khumurihenna ala jouyoubihenna”. Zastanowienie się nad tym, czym są „khumurs”, otwiera już ważną dyskusję: najbardziej uznane tłumaczenie tego słowa wskazuje, że jest to luźna odzież. Słowo „jouyoub” oznacza „kieszenie” we współczesnym języku arabskim. Jednak pewien przedislamski poeta, opisując piękno kobiety, wspomina o jej „jouyoub” i informuje nas, że piękna pozostawiała swoje piersi „nagie”, czyli widoczne. Tekst święty zachęca zatem kobiety, by nie pokazywały piersi i zakrywały je luźnymi ubraniami; by odsłaniały się tylko przed najbliższymi; by nie zachowywały się prowokacyjnie. W sumie to bardzo prozaiczna rada. A to wezwanie do umiaru odnajdujemy w trzech religiach monoteistycznych. W islamie to wezwanie skierowane jest zarówno do kobiet, jak i do mężczyzn.

AN: Czy zatem należy rozumieć z pańskiej wypowiedzi, że „khimar” jest raczej ubraniem na ramiona niż zasłoną, która zaczyna się od głowy, zakrywając ją oraz piersi?

MA: Absolutnie. Dawni komentatorzy, tacy jak na przykład Al Tabari, byli być może bliżsi dokładnemu znaczeniu tekstu, ponieważ wiedzieli, do czego tekst dokładnie nawiązuje i jaka była sytuacja poprzedzająca powstanie tekstu, którą to święty tekst miał zmienić. Ponieważ przed pojawieniem się islamu niektóre kobiety miały odkryte piersi z powodów, o których już wspomniano, tekst ten koryguje skutki sytuacji krzywdzącej prawa kobiet. Zatem zasadniczym celem tekstu, jego głównym przesłaniem, nie jest to, czy należy zasłaniać głowę lub piersi kobiet, ale zapewnienie im wolności i ochrony w kontekście, w którym się znajdują. A jeśli dzisiaj kontekst, w którym się znajdują, postrzega zasłonę jako zniewolenie, to mogą one, aby wyrazić swoją wolność uzyskaną dzięki islamowi, pokazywać się z odkrytą głową!

Koran przewiduje niemal „techniczne” rozwiązanie, aby osiągnąć cel (to, co stabilne). Technicznym rozwiązaniem problemu podporządkowania kobiet w tamtych czasach jest zasłona. Stałym elementem jest zatem wolność mężczyzn i kobiet oraz ich równość. Należy więc skupić się wyłącznie na tym, co stałe. Zasłona jest środkiem. Nie jest celem. Jest zmienna. Tak mówią nam dawni komentatorzy, wyjaśniając, że Koran należy rozumieć w odniesieniu do tego, co go poprzedza, oraz do jego kontekstu. Status kobiet był zupełnie marny w czasach zbliżonych do pojawienia się islamu, a islam ten poprawił. Jeśli sytuacja kobiet ponownie się pogorszy, na przykład dzisiaj, duch Koranu musi przeważać nad interpretacją. Duchem tym jest wyzwolenie uciśnionych. To jest stała część przesłania. Środki, które się stosuje, są różne.

AN: Do kogo skierowane są nakazy Koranu dotyczące ubioru i na czym one polegają?

MA: W surze 32, wersecie 59, Koran podaje nam dokładną listę tego, co należy robić i do kogo to się odnosi:

„O Proroku, powiedz swoim żonom, córkom i żonom wiernych, aby zakrywały się swoimi „zasłonami” (słowo „zasłona” należy tu rozumieć w znaczeniu odzieży): jest to dla nich najlepszy sposób, aby dać się poznać i nie zostać obrażonymi. Bóg jest przebaczający, jest miłosierny”.

Od razu wyjaśnijmy, że słowo tłumaczone jako „zasłona” w wielu renomowanych tłumaczeniach to w rzeczywistości, w języku arabskim, „jalbibihenna”, co jest żeńskim mianownikiem liczby mnogiej od słowa dżellaba (galabeyya w języku egipskim). Jest więc oczywiste, że nie chodzi tu o zasłonę na głowie, ale o ubranie, którym się okrywa. „„Okrywanie się swoimi zasłonami” nie oznacza zatem w żadnym wypadku, że głowa musi być zakryta. Zakrywanie głowy ma więcej wspólnego z wygodą niż z jakimkolwiek symbolem religijnym.

Wystarczy spojrzeć na kobietę (lub mężczyznę!), na Zachodzie czy w muzułmańskim Wschodzie, na polu, na pustyni lub na morzu, aby zrozumieć, że pracuje się wygodniej z upiętymi włosami i głową chronioną przed słońcem. Co więcej, Koran nie zachęca do „ukrywania się” poprzez zakrywanie, ale do „okazywania innym, że jest się wolną istotą”.

Celem tej sury nie jest „ukrywanie” ewentualnych kobiecych wdzięków, ale umożliwienie kobietom, które dawniej były przedmiotem pożądania ograniczającego ich wolność, potwierdzenia, że są teraz wolne. To właśnie należy zapamiętać. I powtarzam: jeśli zasłona oznacza dziś uległość kobiety, to pilną sprawą jest, by kobiety się jej pozbyły. Aby odpowiedzieć na to pytanie, zadajmy sobie pytanie, czy islam wzywa do uległości? I wobec kogo? Wobec mężczyzny czy wobec Boga? W tym kontekście „zasłanianie się” dotyczy wszystkich kobiet; żony i córki Proroka, żony wierzących. Oznacza to, że islam wyzwala wszystkie kobiety, które go przyjmują.

AN: Jak w tekście odróżnić to, co jest skierowane do żon Proroka, od tego, co jest skierowane do wszystkich wierzących kobiet?

MA: Sura 32, wersety 32 i 33: „O wy, żony (żony, przyp. red.) Proroka! Nie jesteście porównywalne z żadną inną kobietą. Jeśli jesteście pobożne, nie poniżajcie się w swoich wypowiedziach, aby ten, którego serce jest chore, nie pożądł was. Używajcie odpowiedniego języka. Pozostańcie w swoich domach, nie pokazujcie się w swoich strojach, jak to robiły kobiety w czasach dawnej niewiedzy (Jahiliyya)”. W języku arabskim brzmi to: „Yanissa’a al Nabi lastunna ka’ahad minal nisa”. Tabari wyjaśnia nam, że sens tego tekstu polega na tym, że kobiety, wychodząc ze swoich domów, nie przypominają niewolnic. Wolność przywrócona kobietom, których sytuacja była zła – oto głęboki i dziś zagubiony sens tego tekstu.

AN: Czy to, co dotyczy żon Proroka, przedstawianych jako swego rodzaju wzór kobiety, może odnosić się do wszystkich muzułmanek dążących do doskonałości?

MA: Moja odpowiedź musi być dwuczęściowa: Mówiąc o wierzących obu płci, Koran używa słów mu’menina i mu’menati: „qul lelmou’menina (…) wa qul lelmou’menati”. „Powiedz wierzącym (…) i powiedz wierzącym kobietom”. Kiedy mowa o żonach Proroka, używa się słowa „żony”. Ponadto sura 32, werset 32, jasno wyjaśnia, że „żony Proroka nie są porównywalne z żadną inną kobietą”. Koran nie wymaga od kobiet ze wspólnoty, aby upodabniały się do żon Proroka. Jednakże, ponieważ nie jest to formalnie zabronione, muzułmanki mogą szukać w żonach Proroka wzoru do naśladowania. Ważne jest jednak, aby podążały za przykładem duchowości i wolności żon Proroka, a nie próbowały je naśladować bez zrozumienia powodów ich postępowania. Poszukiwanie i potwierdzanie wolności musi być najważniejsze.

Należy jednak uważać na ideę, która polega na tym, że niektóre kobiety stosują wobec siebie to, czego można wymagać tylko od żon Proroka. Na przykład nie wolno im było ponownie wychodzić za mąż po śmierci Proroka. Czy muzułmańska wdowa uznałaby za słuszne, ponieważ uogólnia warunki nałożone wyłącznie na żony Proroka, że muzułmańskie wdowy nie mogą ponownie wychodzić za mąż?

AN: Dlaczego muzułmanki w krajach muzułmańskich zakrywają się?

MA: Trzeba zbadać to na wielu poziomach: zgłębić historię, tradycje, kultury narodów. Kiedy znajdujemy się w sferze ściśle religijnej, na poziomie „świętości”, kiedy badamy obowiązki wierzących, to, co dozwolone, a co niedozwolone, kary, musimy bezwzględnie poszukiwać „ducha tekstu”, czyli jego stałej części.

Jeśli chodzi o zasłonę, obecnie panuje tendencja do mieszania wszystkiego. Jest to zachowanie często związane z ignorancją i czytaniem tekstu na jednym poziomie, to znaczy bez uwzględnienia jego historycznej głębi. Przesłanie islamu jest ponadczasowe. Podobnie jak zresztą przesłanie dwóch pozostałych religii monoteistycznych. Jest ono jednak zrozumiałe tylko wtedy, gdy odwołamy się do kontekstu, w którym został objawiony Koran. Właśnie tego nie robią (już nie robią) dzisiejsi muzułmanie. W ten sposób niektórzy szaleńcy, niektórzy fundamentaliści, kierowani motywami, które nie mają nic wspólnego z wiarą, przedstawiają nieświadomym i niepiśmiennym masom ograniczoną i tendencyjną interpretację tekstu. Aby mieć odwagę o tym dyskutować, trzeba posiadać kulturę dyskusji i debaty. Tego uczy się w rodzinach i szkołach, a obecnie nie ma to miejsca w zdecydowanej większości krajów muzułmańskich (i niemuzułmańskich!). Dlatego kobiety zakrywają się. Mężczyźni szukają schronienia w innym świecie, lepszym niż ich bezpośrednie otoczenie, które charakteryzuje się ekonomiczną nędzą oraz społeczną i kulturową ubóstwem. I stopniowo to „gdzie indziej” przekształciło się w wynegocjowane „po”. Ponieważ życie tutaj na ziemi jest trudne i nędzne, rezerwuje się sobie lepsze „po”. I składa się Bogu „zadatki” na swoje dobre postępowanie na ziemi, stosując to, co manipulatorzy i hipokryci przedstawiają jako wiarę muzułmańską, odwróconą od jej pierwotnego sensu i „sprzedawaną” dziśwyłącznie w interpretacji fundamentalizmu, który zasłania kobiety i wykrzykuje swoją nienawiść do „Zachodu” w szczególności i do „innego” w ogóle. Walka klas, która toczyła się w obrębie jednego kraju, w obrębie jednego społeczeństwa, stała się walką regionów w obrębie jednego zglobalizowanego świata. Wyraża się to, między innymi poprzez islam wypaczony ze swojego pierwotnego sensu, pod wpływem bogatych ignorantów i handlarzy ropą, zarówno w świecie muzułmańskim, jak i poza nim.

AN: Co powiesz muzułmańskim kobietom i dziewczętom, które noszą zasłony we Francji?

MA: Po pierwsze, jeśli chcą nazywać się muzułmankami, proszę je, aby dobrze poznały swoją religię. To znaczy tekst i jego historię. Poznać, zanim się wybierze. Poznać i dyskutować. I wybrać, gdy są dorosłe, w odpowiednim wieku i posiadają odpowiednią wiedzę. Następnie zachęcam je do wyrażania swojej wolności.

Wolność nie polega na noszeniu zasłony, jeśli tego chcą. Polega na afirmowaniu się jako wolne w społeczeństwie, które otwiera przed nimi drogi do wolności. Są Francuzkami. Są więc częścią francuskiego społeczeństwa. Jeśli zasłona stanowi przeszkodę dla ich wolności, to znaczy dla ich pełnego wtopienia się w społeczeństwo, wówczas muszą się zastanowić i starać się przyswoić wartości francuskiego społeczeństwa, które jest ich własnym. Młode muzułmanki powinny poszukiwać i rozmawiać o wartościach koranicznych, które są skierowane do całej ludzkości. Nie powinny skupiać się na zasłonie ani innych podobnych kwestiach, które zależą bardziej od zmiennego kontekstu niż od stabilnej wizji świata.

Uwaga: W przypadku cytatów z Koranu wykorzystano tłumaczenie Denise Masson, Essai d’Interprétation du Coran Inimitable, Dar Alkitab Allubnani, Bejrut, Liban.